Aan tafel (Costa Rica - 2)

Marleen over haar deelname aan 'The Global Institute of Theology 2014’ in Costa Rica, San Jose. Dit stuk is eerder verschenen in het Nederlands Dagblad.

Op dag 2 van mijn avontuur in deze ‘global community’ in Costa Rica zit ik aan tafel met een paar Zuid Afrikaanse collega’s. Blanke én zwarte Zuid Afrikanen om precies te zijn. Nog altijd bepalend in Zuid Afrika. Natuurlijk ben ik fan van Mandela. Ik ben tegen apartheid en racisme. Wie niet? Racisme staat niet in mijn woordenboek. Ik ben blij met een kerk die zich hier tegen uitspreekt. Graag luid en duidelijk. Hoewel mij een lichte twijfel bekruipt of die stem ooit zo helder klonk in de GKV waarin ik ben opgegroeid, ben ik in ieder geval wel zo geworden. En iedereen met mij, vermoed ik zomaar. Tot één van de Zuid-Afrikanen aan mij vraagt: ‘Marleen, hoe zit dat met Zwarte Piet in Nederland?’. Ik begin wat te vertellen over ons vrolijke volksfeest. Ik merk dat ik in elke zin probeer te zeggen dat Zwarte Piet echt véél minder racistisch is dan het lijkt. Ik begin steeds meer te stotteren. Ik kijk op en zie de verbazing in de ogen van mijn Zuid-Afrikaanse tafelgenoten. Ik realiseer me dat het feit dat ik op geen enkele manier kan uitleggen wie Zwarte Piet is, eigenlijk al genoeg vertelt.

Ik ben me zelden zo bewust geweest van mijn Nederlandse nationaliteit. Ik word me meer en meer bewust van onze geschiedenis. Dat gebeurt er dus als je leeft in een internationale gemeenschap. Alleen al de verwantschap tussen het Nederlands en het Afrikaans bepaalt mij bij onze gezamenlijke wortels. Ik vraag me af wat dat betekent. Welke verantwoordelijkheid rolt er uit onze geschiedenis voor mij als theoloog? Maar natuurlijk vooral: is er zoiets als een theologisch antwoord op de wereldproblematiek die hier dagelijks aan me voorbij trekt?

Vandaag, dag 10, zit ik daarom met al mijn vragen opnieuw aan tafel met mijn Zuid-Afrikaanse vrienden. Ik voel me verwant. Fundiswa is net zo oud als ik. Jong, vrouw en dominee in de stad. Hoe herkenbaar. Maar ik herken niets van wat ze me vertelt over de townships waar ze dominee was. Margriet geeft les op de universiteit van Stellenbosch en promoveert op Hanna Arendt. Ze zitten niet bij elkaar in de kerk. Zo staan de zaken ervoor. Net zoals de gemiddelde Afrikaanse immigrant in Amsterdam ook niet bij ons in de kerk zit, denk ik bij mezelf. ‘Transforming community, church and mission’ – is de titel van ons studieprogramma. We zuchten nog eens diep. Kijken elkaar aan en besluiten dat we dat dan maar gewoon moeten doen. Heel klein en in onze eigen context. Want niks proberen te veranderen in deze wereld, dat is in ieder geval geen optie.